Telefonların işığı altında sönən tərbiyə
Son günlər ölkədə baş verən iki dəhşətli hadisə hamımızı sarsıtdı. Bizim şəhərdə 10-cu sinif şagirdi öz riyaziyyat müəllimini odlu silahla vurur. Digər rayonda 14 yaşlı uşaq 7 yaşlı uşağı bıçaqlayır. Bu xəbərlər sadəcə kriminal xəbər deyil. Bu, cəmiyyətin dərin bir yarasının səthə çıxmasıdır. Biz adətən belə hadisələrdən sonra səbəbi məktəbdə, qanunlarda, psixoloji problemlərdə axtarırıq. Amma çox zaman ən əsas səbəbə baxmırıq: evdə, ailədə, gündəlik həyatın içində itirilən tərbiyəyə.
Qonaq otağında susan insanlar, danışan telefonlar
Bir evə qonaq gedirsiniz. Əvvəllər belə məclislər söhbət, fikir mübadiləsi, elm, siyasət, həyat dərsi idi. Uşaqlar böyüklərin söhbətinə qulaq asar, söz mədəniyyətini, münasibəti, hörməti öyrənərdi. İndi isə mənzərə fərqlidir. Hamının əlində telefon. Hamı TikTok-da. Heç kəs başını qaldırıb gələn qonağın üzünə baxmır. Evdə eyni anda on telefondan müxtəlif səslər gəlir. Nə sükut var, nə diqqət, nə ünsiyyət. Uşaq nə görür? Uşaq nə öyrənir?
Uşaq öyrənir ki:
- qarşısındakı insan önəmli deyil,
- real ünsiyyət əhəmiyyətsizdir,
- diqqət ekrandadır, insanda yox.
Bu artıq tərbiyə məsələsidir.
Uşağı dünyaya gətirmək şərt deyil, tərbiyə etmək şərtdir
Bu gün valideynlərin çoxu düşünür ki, uşağın yeməyi, geyimi, telefonu, planşeti varsa, hər şey qaydasındadır. Amma ən vacib ehtiyac mənəvi nəzarət və tərbiyə unudulur. Valideyn özü saatlarla telefondadırsa, uşaqdan fərqli davranış gözləmək mümkün deyil. Bu gün cəmiyyətə hörmət qoymayan uşaq, sabah valideyninə də hörmət qoymayacaq. Bu, qaçılmazdır.
Seriallar və “ekran tərbiyəsi”
Valideyn məşğuldur. Uşaq təkdir. Və uşağın “tərbiyəçisi” seriallar, aqressiv süjetlər, zorakılıq dolu səhnələr olur. Son günlər yüksək izlənmə sayı olan bəzi seriallarda zorakılıq, kriminal həyat tərzi, güc nümayişi “normal” və hətta “cazibədar” kimi təqdim olunur. Psixologiyada sübut olunmuş faktdır: Uşaq gördüyünü model götürür. Xüsusilə də ailədə diqqət və yönləndirmə yoxdursa.
Bu hadisələr təsadüfi deyil
10-cu sinif şagirdinin müəllimini güllələməsi, 14 yaşlı uşağın 7 yaşlı uşağı bıçaqlaması, bunlar bir günün işi deyil. Bu, illərlə yığılan:
- nəzarətsizlik,
- ünsiyyətsizlik,
- tərbiyəsizlik,
- ekran asılılığı,
- mənəvi boşluğun nəticəsidir.
Cəmiyyət evdən başlayır
Cəmiyyət məktəbdə qurulmur. Cəmiyyət evdə qurulur. Uşaq ilk hörməti evdə görür. İlk danışıq mədəniyyətini evdə öyrənir. İlk empatiyanı evdə hiss edir. Əgər evdə hamı telefonun içindədirsə, uşaq insanın dəyərini haradan öyrənəcək?
Valideynlərə çağırış
Heç cəmiyyət üçün düşünməyin. Özünüz üçün övladınızı tərbiyə edin. Telefonu kənara qoyun.
Uşağınızla danışın. Onunla müzakirə edin. Birlikdə kitab oxuyun. Birlikdə süfrə arxasında söhbət edin. Çünki bu gün tərbiyə etmədiyiniz uşaq, sabah sizin də qorxunuz olacaq.
Bu hadisələr bizə bir şeyi açıq göstərdi: Texnologiya inkişaf etdikcə, insan münasibətləri zəifləyib. Ekranlar işıqlanıb, amma evlərin içində ünsiyyət sönüb. Və bu sönən ünsiyyətin qurbanı uşaqlar olur. Tərbiyə heç vaxt telefondan gəlməyəcək. Tərbiyə valideynin baxışından, sözündən, davranışından gəlir. Bu gün telefonların işığı altında sönən tərbiyəni yenidən yandırmaq vaxtıdır.
